Messenger

"ภาวะสมาธิสั้นลง" จากการเลี้ยงลูกด้วยหน้าจอ

November 18 / 2026

 

          ภาวะสมาธิสั้นลงจากหน้าจอ ในเด็กเล็ก เกิดจากการที่เด็กได้รับการกระตุ้นจากสมาร์ตโฟน แท็บเล็ต หรือทีวี  มากเกินไปในวัยที่สมองกำลังพัฒนา ภาพและเสียงที่เคลื่อนไหวอย่างรวดเร็วในหน้าจอทำให้สมองส่วนหน้า ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมสมาธิ ยับยั้งชั่งใจ และจัดการอารมณ์ ทำงานชะลอตัว ส่งผลให้เด็กมีอาการ รอคอยไม่ได้ ร้องกรี๊ดเมื่อถูกขัดใจ ไม่อดทน พูดช้า สบตาน้อย และสมาธิสั้นลง ต้องแยกจากโรคสมาธิสั้น (ADHD) ที่เกิดจากความบกพร่องของสารเคมีในสมองตั้งแต่กำเนิด ภาวะสมาธิสั้นลงจากหน้าจอนี้ สามารถปรับเปลี่ยนและรักษาให้กลับมาเป็นปกติได้ หากกุมารแพทย์และพ่อแม่ร่วมมือกันปรับพฤติกรรม ลดการใช้หน้าจออย่างเด็ดขาด และกระตุ้นพัฒนาการด้วยกิจกรรมเชิงปฏิสัมพันธ์ ก่อนที่จะส่งผลกระทบต่อพัฒนาการระยะยาวของเด็ก

 

ภัยเงียบจากหน้าจอในเด็กยุคดิจิทัล 

          สมาคมกุมารแพทย์แห่งประเทศไทยแนะนำว่า เด็กอายุต่ำกว่า 2 ขวบ ไม่ควรใช้หน้าจอทุกชนิด แต่ในความเป็นจริงพบว่า เด็กไทยวัย 1–3 ขวบ ใช้เวลาอยู่หน้าจอเฉลี่ยสูงถึง 3–4 ชั่วโมงต่อวัน ซึ่งเกินเกณฑ์มาตรฐานถึง 3-4 เท่า ยอดการนำเด็กเข้าพบกุมารแพทย์ด้านพัฒนาการและพฤติกรรมด้วยอาการ "ใจร้อน วู่วาม ไม่ฟังคำสั่ง" เพิ่มสูงขึ้นกว่า 50% ในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา โดยมากกว่าครึ่งหนึ่งเกิดจากการเลี้ยงดูด้วยสื่อดิจิทัล

 

ภาวะสมาธิสั้นลงจากหน้าจอ กับ โรคสมาธิสั้น (ADHD) ต่างกันอย่างไร?

  • โรคสมาธิสั้น (ADHD): เกิดจากความไม่สมดุลของสารเคมีในสมองและพันธุกรรม อาการมักแสดงออกในทุกสถานที่ (ทั้งที่บ้าน  โรงเรียน) และต้องใช้การรักษาด้วยยาร่วมกับการปรับพฤติกรรม

  • ภาวะสมาธิสั้นลงจากหน้าจอ : เกิดจาก สิ่งแวดล้อมและการเลี้ยงดูด้วยหน้าจอ แสง สี และจังหวะที่รวดเร็วในจอทำให้สมองเสพติด "ความสุขทันใจ " เมื่อต้องกลับมาสู่วิธีชีวิตจริงที่ช้ากว่า เช่น การอ่านหนังสือ หรือการฟังผู้ใหญ่พูด เด็กจะรู้สึกเบื่อ หงุดหงิด และควบคุมสมาธิไม่ได้ แต่อาการนี้สามารถหายได้ หากงดหน้าจอและฝึกพฤติกรรมใหม่

 

สังเกตอย่างไรว่าลูกเริ่มมีอาการ "สมาธิสั้นลง" ?

  • สมาธิสั้นลงในชีวิตจริง : เล่นของเล่นชิ้นหนึ่งได้ไม่ถึง 1–2 นาทีก็เปลี่ยน ทนฟังนิทานจนจบไม่ได้ แต่กลับนั่งจ้องหน้าจอได้นานเป็นชั่วโมง

  • อารมณ์รุนแรงเมื่อปิดจอ : เกิดอาการอาละวาด กรี๊ด ทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น เมื่อถูกแย่งมือถือหรือปิดทีวี

  • ขาดทักษะการรอคอย : ไม่สามารถนั่งรออาหาร หรือรอคอยคิวของตนเองได้เลย มีความอดทนต่ำมาก

 

เด็กกลุ่มไหนจัดเป็น "กลุ่มเสี่ยงสูง" ต่อภาวะสมาธิสั้น?

  • เด็กวัยแรกเกิด – 3 ขวบ: เป็นช่วงวัยที่สมองสร้างเครือข่ายเส้นประสาทรวดเร็วที่สุด การให้ดูหน้าจอในวัยนี้จะขัดขวางการพัฒนาของสมองส่วนคิดวิเคราะห์

  • เด็กที่ผู้ปกครองใช้หน้าจอเป็นเครื่องมือเลี้ยงลูกแทน : เปิดจอให้ดูระหว่างทานข้าว เพื่อให้เด็กนั่งนิ่งๆ หรือเปิดให้นอนหลับ

 

สังเกตปัจจัยแวดล้อมที่กำลังกระตุ้นลูกน้อย

          หากคุณแม่หรือคุณพ่อพบพฤติกรรมเหล่านี้ในบ้าน ควรรีบปรับเปลี่ยนก่อนพัฒนาการลูกจะล่าช้า

  • การเปิดทีวีทิ้งไว้เป็น Background Sound : แม้เด็กไม่ได้จ้องทีวีโดยตรง แต่ภาพและแสงที่เคลื่อนไหว จะรบกวนสมาธิและการมองเห็นของเด็กตลอดเวลา
  • ยื่นมือถือให้ทุกครั้งที่เด็กเริ่มงอแง : ทำให้เด็กขาดโอกาสในการเรียนรู้วิธีจัดการกับอารมณ์โกรธหรือผิดหวังด้วยตนเอง

 

การประเมินพัฒนาการเชิงรุก

          ศูนย์สุขภาพเด็กและพัฒนาการเด็กของเรา พร้อมให้บริการตรวจคัดกรองและปรับพฤติกรรมอย่างตรงจุด

1. การประเมินพัฒนาการรอบด้าน

          กุมารแพทย์เฉพาะทางด้านพัฒนาการและพฤติกรรมเด็ก จะทำการประเมินพัฒนาการ 5 ด้าน (การเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อมัดใหญ่ กล้ามเนื้อมัดเล็ก ภาษา สังคม และการปรับตัว) เพื่อแยกแยะระหว่าง โรคซนสมาธิสั้น (ADHD), ภาวะสมาธิสั้นจากหน้าจอ  ภาวะซนตามวัย หรือ ออทิสติก

2. นวัตกรรมกิจกรรมบำบัดและกระตุ้นพัฒนาการ

  • กิจกรรมบำบัดปรับการรับรู้ความรู้สึก : ใช้ห้องกิจกรรมบำบัดฝึกการเคลื่อนไหว การทรงตัว และการควบคุมกล้ามเนื้อ เพื่อช่วยให้สมองจัดระเบียบการรับรู้ สดชื่น และหลั่งสารความสุขตามธรรมชาติ

  • โปรแกรมปรับพฤติกรรมและฝึกสมาธิ : ให้คำแนะนำคุณพ่อคุณแม่แบบเฉพาะบุคคล เพื่อสร้างวินัยและจัดสิ่งแวดล้อมในบ้านให้เอื้อต่อการเรียนรู้ของลูก

 

การปิดจอ คือการเปิดโลกการเรียนรู้ที่แท้จริงให้ลูกรัก

  • "หน้าจอไม่สามารถแทนที่อ้อมกอด เสียงพูดคุย และการเล่นกับพ่อแม่ได้" ภาวะสมาธิสั้นลงจากหน้าจอ เปรียบเสมือนสัญญาณเตือนให้เราหันกลับมาให้เวลากับลูก การงดหน้าจอแล้วเปลี่ยนมาเป็นการเล่นเชิงปฏิสัมพันธ์ (Interactive Play) คือยาที่ดีที่สุดในการฟื้นฟูสมองและสร้างสายสัมพันธ์อันอบอุ่น คืนสมาธิ รอยยิ้ม และพัฒนาการที่สมวัยให้แก่ลูกน้อย

 

เทคนิค "Detox หน้าจอ" และปรับพฤติกรรมที่บ้าน 3 ขั้นตอนการ Detox หน้าจออย่างได้ผล

 

 

  1. งดสื่อหน้าจอในเด็กเล็ก (ต่ำกว่า 2 ขวบ) : งดสื่อหน้าจอทุกชนิด 100% (ยกเว้นการวิดีโอคอลคุยกับคนในครอบครัว)
  2. กฎ Screen-Free Zones & Times : กำหนดพื้นที่ไร้หน้าจอ เช่น โต๊ะอาหารและห้องนอน และงดหน้าจอก่อนนอนอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมง , งดจอเวลาทานอาหาร
  3. ทดแทนด้วยกิจกรรมมีปฏิสัมพันธ์  : เมื่อนำหน้าจอออกไป ต้องเติมกิจกรรมอื่นทดแทน เช่น การชวนอ่านหนังสือภาพ ปั้นดินน้ำมัน เล่นบล็อกไม้ หรือพาไปออกกำลังกายกลางแจ้งเพื่อปลดปล่อยพลังงาน

 

การเตรียมตัวก่อนพาเด็กมาพบกุมารแพทย์พัฒนาการ

  • อัดคลิปวิดีโอพฤติกรรมที่บ้าน เช่น ช่วงที่เด็กงอแง อาละวาด หรือช่วงที่เรียกชื่อแล้วไม่หัน เพื่อนำมาให้แพทย์ประเมิน

  • จดบันทึกระยะเวลาการใช้หน้าจอต่อวัน และระยะเวลาที่เริ่มมีอาการผิดปกติ

          ความอันตรายของ "ภาวะสมาธิสั้นลงจากหน้าจอ " ไม่ใช่แค่เรื่องของการไม่มีสมาธิ แต่คือ ความเสี่ยงต่ออุบัติเหตุรุนแรง, ภาวะซึมเศร้าและการติดสารเสพติด, ความล้มเหลวในการเรียนและการทำงาน รวมถึงปัญหาความสัมพันธ์ ซึ่งทั้งหมดนี้สามารถป้องกันและบรรเทาลงได้ หากได้รับการตรวจวินิจฉัยจากแพทย์และรับการรักษา (ด้วยยาและการปรับพฤติกรรม) ตั้งแต่ระยะแรกเริ่ม

          โรงพยาบาลธนบุรี ทวีวัฒนา ใส่ใจในการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม ด้วยทีมกุมารแพทย์เฉพาะทางพัฒนาการเด็ก นักกิจกรรมบำบัด และนักจิตวิทยาเด็ก ที่พร้อมวางแผนดูแลและฟื้นฟูพัฒนาการของลูกน้อยอย่างเป็นระบบ ในบรรยากาศที่อบอุ่น เป็นมิตร และปลอดภัย เพื่อให้ลูกรักเติบโตอย่างแข็งแรงทั้งร่างกาย จิตใจ และสติปัญญา

 

 

พญ.นฤภร  เกษมลาวัณย์  (ว.52603)
(กุมารเเพทย์พัฒนาการเเละพฤติกรรม)